झापा, भदौ ६ गते ।
झापाको अर्जुनधारा नगरपालिका–११ मा अवस्थित अर्जुनधारा धाम साधारण धार्मिक स्थल मात्र होइन, एक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र आस्थाको धरोहर हो । यसको नाम सुन्यो भने धेरैलाई महाभारतकालीन अर्जुनसँग जोडिएको कथा याद आउँछ । भनिन्छ, अर्जुनले यही स्थानमा आफ्नो धनुषबाट भुइँमा बाण प्रहार गर्दा यहाँको धर्तीबाट पवित्र पानीको धारा निस्कियो । यही ‘धारा’ पछि अर्जुनधारा धामको मूल पहिचान बन्यो ।
पौराणिक कथा र आस्था
स्थानीय बासिन्दा का यो धाम महाभारतकालीन घटनासँग गाँसिएको छ । युद्धकालीन यात्रामा अर्जुन प्यासले व्याकुल हुँदा, उनले भगवान् श्रीकृष्णको अनुमति लिएर यही स्थानमा बाण हानेका थिए । चमत्कारिक रूपमा धर्तीबाट पानीको मुल फुट्यो । त्यो जललाई श्रद्धालुहरूले गंगाजल सरह पवित्र मान्छन् ।
के हो महाभारत ?
महाभारतको युद्ध हस्तिनापुरको सिंहासनका लागि कौरव र पाण्डव बीच भएको थियो। यो युद्ध कुरुक्षेत्रको मैदानमा १८ दिन सम्म चलेको थियो। युद्धको मुख्य कारण धृतराष्ट्रका छोराहरू (कौरव) र पाण्डुका छोराहरू (पाण्डव) बीचको राज्यको अधिकारसम्बन्धी विवाद थियो। जुवाको खेलमा पाण्डवहरूले सबै गुमाएपछि र द्रौपदीको चीरहरण भएपछि युद्ध अनिवार्य बन्यो। यस युद्धमा पाण्डवहरूको पक्षमा भगवान् श्रीकृष्ण स्वयं सारथी बन्नुभएको थियो। उहाँले अर्जुनलाई दिनुभएको उपदेश नै श्रीमद्भगवद्गीता हो। युद्धमा लाखौँ योद्धाले ज्यान गुमाए र यो इतिहासको सबैभन्दा ठूलो र विनाशकारी युद्ध मानिन्छ। अन्तमा, धर्मको पक्षमा रहेका पाण्डवहरूको विजय भयो। यो युद्धले अधर्म र अन्यायको बाटोमा हिँड्नेको हार निश्चित हुने सन्देश दिएको छ। युद्धपछि पाण्डवहरूले हस्तिनापुरको शासनभार सम्हाले। ३६ बर्ष हस्तिनापुरको सत्ता सम्हालेपछि युधिष्ठिर बैकुण्ठ गएको कथा महाभारतमा पाइन्छ ।
अर्जुन धाराको प्राकृतिक सौन्दर्य
अर्जुनधारा धाम वरिपरिको वातावरण अत्यन्त हरियाली छ । विशाल रुखहरू, पंक्षीको चहक, र ठण्डा बतासले यहाँको आँगनलाई सधैं आनन्दमय बनाइराख्छ । बिहान–साँझ पूजा गर्नेहरूको भीड मात्र होइन, शान्त वातावरण खोज्ने यात्रु र पर्यटकको पनि पसल जस्तै धाम बनिसकेको छ । विशेष गरी बिहानको सुनौलो घाममा धामको छायाँ र धारा बग्ने आवाज मिल्दा मन नै शुद्ध भएको अनुभव हुन्छ ।
धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व
अर्जुनधारा धाम हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको लागि विशेष महत्व बोकेको स्थान हो । यहाँको पानीलाई तीर्थ सरह पवित्र मानिन्छ । विशेष गरी चाडपर्व, व्रतबन्ध, पितृकार्य र धार्मिक अनुष्ठानका बेला यहाँ भीड लाग्छ । झापा मात्र होइन, भारतका सीमावर्ती क्षेत्रका भक्तजन पनि यहाँ आउँछन् ।
स्थानीय सरोकार र संरक्षण
अर्जुनधारा धाम केवल धार्मिक स्थल नभई स्थानीय समाजको अभिमान हो । यहाँको व्यवस्थापन र संरक्षणमा नगरपालिका, स्थानीय संघसंस्था र स्वयंसेवकहरूको महत्वपूर्ण योगदान छ । तर बढ्दो शहरीकरण र पर्यटन चापका कारण यसको मौलिकता जोगाउने चुनौती पनि उत्तिकै छ । स्थानीय युवाहरूले धामलाई स्वच्छ, आकर्षक र व्यवस्थित बनाउन अभियान चलाइरहेका छन्, जुन उल्लेखनीय प्रयास हो ।
आन्तरिक पर्यटनको गन्तव्य
अर्जुनधारा धाम धार्मिक मात्र नभई आन्तरिक पर्यटनका लागि पनि उत्तिकै आकर्षणको केन्द्र बन्दैछ । यहाँ आउने जो कोहीलाई हरियाली वातावरण, धार्मिक सौन्दर्य र स्थानीय आतिथ्यले लोभ्याउँछ । छेउकै बजारमा स्थानीय उत्पादन, मिठा पकवान र झापाली संस्कृति अनुभव गर्न सकिन्छ ।
अर्जुनधारा धाम आज केवल एउटा धार्मिक स्थल होइन, झापाली पहिचान, आस्था र संस्कृतिको धरोहर बनेको छ । यहाँको कथा, यहाँको धारा र यहाँको वातावरणले प्रत्येक आगन्तुकलाई श्रद्धा र शान्तिको अनुभूति दिलाउँछ । त्यसैले भन्न सकिन्छ, अर्जुनधारा धाम झापाको मात्र गौरव होइन, सम्पूर्ण नेपाली समाजको सांस्कृतिक सम्पदा हो ।